Prezident İlham Əliyev: “Sizinlə apardığımız fikir mübadiləsi və ondan sonrakı təmaslar Ukrayna-Azərbaycan əlaqələrini daha yüksək səviyyəyə qaldırmışdır”

 Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərarası əlaqələrin inkişafında liderlərarası dialoq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan İlham Əliyev ilə Volodimir Zelenski arasında formalaşmış münasibətlər son illərdə Azərbaycan–Ukrayna əməkdaşlığının əsas istiqamətlərini müəyyən edən mühüm amillərdən birinə çevrilib. Aprelin 25-də Ukrayna prezidentinin Azərbaycana səfəri zamanı səsləndirilən fikirlər isə bu əlaqələrin təsadüfi deyil, ardıcıl və strateji xarakter daşıdığını bir daha təsdiqləyir. Bu səfər çərçivəsində verilən bəyanatlar iki ölkə arasında siyasi dialoqun dərinliyini, qarşılıqlı etimadı və gələcək əməkdaşlıq perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyev və Volodimir Zelenski arasında münasibətlər son illərdə həm siyasi, həm də diplomatik baxımdan diqqətçəkici dinamika ilə inkişaf edib. Aprelin 25-də Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, son dörd il ərzində liderlərin yeddi dəfə görüşməsi sıradan bir diplomatik statistika deyil: “Son görüşlər beynəlxalq təşkilatların toplantıları çərçivəsində baş vermişdir. Ancaq mən xatırlayıram ki, Siz Prezident kimi Azərbaycana ilk dəfə 2019-cu ildə gəlmisiniz. Bizim şəxsi münasibətlərimiz də o vaxtdan başlayır və bu gün də uğurla davam edir. Mən 2022-ci ilin yanvarında Kiyevə səfərimi də xatırlayıram. Sizinlə apardığımız fikir mübadiləsi və ondan sonrakı təmaslar Ukrayna-Azərbaycan əlaqələrini daha yüksək səviyyəyə qaldırmışdır”. Bu fikirlər iki ölkə arasında münasibətlərin intensivliyinin göstəricisidir. Görüşlərin bir hissəsi beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində baş tutsa da, bu platformalar belə tərəflərin bir-biri ilə daim əlaqədə qalmaq niyyətini göstərir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində liderlərarası birbaşa dialoq xüsusilə vacib hesab olunur və Bakı-Kiyev xəttində bu faktor aydın görünür.

 Zelenskinin 2019-cu ildə Azərbaycana ilk səfəri təkcə protokol xarakterli hadisə deyildi. Həmin səfərdən etibarən iki lider arasında şəxsi münasibətlərin formalaşdığı qeyd olunur. Diplomatiyada şəxsi əlaqələrin rolu bəzən rəsmi sənədlərdən daha təsirli olur. İlham Əliyevin “şəxsi münasibətlərimiz uğurla davam edir” fikri, tərəflər arasında etimad mühitinin formalaşdığını göstərir.

 2022-ci ilin yanvarında İlham Əliyevin Kiyevə səfəri münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər. Bu səfər zamanı aparılan müzakirələr və sonrakı təmaslar iki ölkə arasında əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçidinə səbəb olub. Xüsusilə regional təhlükəsizlik, enerji əməkdaşlığı və iqtisadi əlaqələr sahəsində daha sıx koordinasiya müşahidə edilir.

 İki ölkə arasında münasibətlər təkcə siyasi dialoqla məhdudlaşmır. Enerji, nəqliyyat, humanitar sahələrdə də əməkdaşlıq genişlənir. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynadığı kimi, Ukrayna da regionda geosiyasi baxımdan strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu səbəbdən tərəflər arasında əməkdaşlıq həm ikitərəfli, həm də daha geniş regional kontekstdə əhəmiyyət daşıyır. Həm Azərbaycan, həm də Ukrayna ərazi bütövlüyü məsələsində həssas mövqedə olan ölkələrdir. Bu ortaq yanaşma beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstəyin əsasını təşkil edir. Liderlərin müntəzəm təmasları bu mövqelərin uzlaşdırılmasına və daha koordinasiyalı siyasətin aparılmasına imkan yaradır.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan və Ukrayna arasında əməkdaşlığın əsasını güclü siyasi təməl təşkil edir. 2008-ci ildə Kiyevdə və 2011-ci ildə Bakıda imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədləri iki ölkə münasibətlərinin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirən fundamental razılaşmalar kimi çıxış edir. Bu sənədlər qarşılıqlı hörmət, suverenlik və ərazi bütövlüyünün tanınması kimi beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərini özündə ehtiva edir. Bu məqam xüsusilə diqqətəlayiqdir, çünki həm Azərbaycan, həm də Ukrayna üçün ərazi bütövlüyü məsələsi yalnız siyasi prinsip deyil, milli təhlükəsizlik və dövlətçilik baxımından həyati əhəmiyyət daşıyan məsələdir. Tərəflərin bu istiqamətdə bir-birinə verdiyi dəstək münasibətlərin strateji səviyyədə olduğunu göstərir.

İki ölkə yalnız ikitərəfli münasibətlərdə deyil, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də bir-birinə ardıcıl dəstək verir. Bu, onların xarici siyasət prioritetlərinin üst-üstə düşdüyünü göstərir. BMT və digər beynəlxalq qurumlarda suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsipinin müdafiəsi Azərbaycan və Ukraynanın ortaq mövqeyidir. Belə koordinasiyalı fəaliyyət, xüsusilə qlobal geosiyasi gərginliyin artdığı dövrdə, dövlətlərin beynəlxalq arenada mövqelərini gücləndirən mühüm amillərdən biridir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi digər mühüm məqam isə əməkdaşlığın institusional səviyyədə inkişafıdır. Keçən il Bakıda Xarici İşlər nazirlikləri arasında məsləhətləşmələrin keçirilməsi və Hökumətlərarası Komissiyanın iclası iki ölkə arasında dialoqun sistemli xarakter aldığını göstərir. Bu mexanizmlər vasitəsilə tərəflər yalnız siyasi məsələləri deyil, həm də iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə edir və konkret layihələr üzərində işləyirlər. Görüş zamanı bu tədbirlərin Ukraynada keçirilməsi ilə bağlı fikir mübadiləsinin aparılması isə əməkdaşlığın davamlı və planlı şəkildə inkişaf etdiyini göstərir.

Bugünkü reallıq onu göstərir ki, Azərbaycan və Ukrayna bir çox istiqamətlər üzrə uğurla əməkdaşlıq edir. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, kənd təsərrüfatı, ticarət və humanitar əlaqələr bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini təşkil edir. Azərbaycanın Avropa üçün alternativ enerji mənbəyi kimi rolu, Ukraynanın isə mühüm tranzit və sənaye potensialı bu əməkdaşlığı qarşılıqlı faydalı edir. Bu baxımdan tərəflər arasında əməkdaşlıq yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, real layihələr və konkret nəticələrlə müşayiət olunur.

Aprelin 25-də keçirilən görüş zamanı səsləndirilən fikirlər göstərir ki, Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri yüksələn xətt üzrə inkişaf edir və gələcəkdə daha da dərinləşəcək. Müntəzəm dialoq, qarşılıqlı etimad və ortaq maraqlar bu münasibətlərin əsas dayaqlarıdır. Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər təkcə mövcud vəziyyətin təsviri deyil, həm də gələcəyə yönəlmiş strateji baxışın ifadəsidir. Azərbaycan və Ukrayna arasında formalaşmış bu möhkəm tərəfdaşlıq modeli regionda sabitlik, əməkdaşlıq və qarşılıqlı dəstəyin uğurlu nümunəsi kimi çıxış edir.

Qasımov Səyavuş Kamran oğlu, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent