
Ağdam – Zəfərin, dirçəlişin və Böyük Qayıdışın ünvanı
20 noyabr Azərbaycan tarixində mühüm günlərdən biridir. Bu tarix Ağdam şəhərinin işğaldan azad edilməsi, tarixi ədalətin bərpası və Qarabağda yeni quruculuq mərhələsinin başlanması ilə əlamətdardır. Uzun illər erməni işğalı altında qalan, xarabalığa çevrilərək “Qafqazın Xirosiması” adlandırılan Ağdam bu gün özünün yeni inkişaf dövrünü yaşayır.
Ağdam qədim tarixi, zəngin mədəni irsi və strateji mövqeyi ilə Qarabağın mühüm yaşayış məskənlərindən biridir. 1930-cu ildə rayon statusu alan Ağdamın adı ilə bağlı müxtəlif etimoloji izahlar mövcuddur. Onun tarixi keçmişi isə minilliklərə gedib çıxır. Üzərriktəpədə aparılan arxeoloji tədqiqatlar burada qədim yaşayış məskənlərinin, əkinçilik və sənətkarlıq mədəniyyətinin mövcudluğunu təsdiqləyir. Pənahəli xanın imarəti, Şahbulaq qalası, Ağdam Cümə məscidi və digər tarixi abidələr bölgənin zəngin irsinin nümunələridir.
1993-cü il iyulun 23-də Ağdam rayonunun böyük hissəsi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildi. İşğal nəticəsində şəhər və onlarla kənd dağıdıldı, yaşayış evləri, məktəblər, mədəniyyət müəssisələri və sənaye obyektləri talan edildi. Yüz minlərlə insan doğma yurdunu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 29 iyul 1993-cü il tarixli 853 saylı qətnaməsində işğalçı qüvvələrin Ağdam və digər işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması tələb olunsa da, bu qərar uzun illər icrasız qaldı.
Azərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər Ağdamın taleyində də dönüş nöqtəsi oldu. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli Bəyanata əsasən, noyabrın 20-də Ağdam rayonu Azərbaycana qaytarıldı. Bununla da şəhərin yenidən qurulması və sakinlərin doğma torpaqlarına qayıdışı üçün tarixi imkan yarandı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Ağdamda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Plan təsdiqləndi, müasir yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması istiqamətində ardıcıl layihələr həyata keçirildi. Ağdam Sənaye Parkının fəaliyyəti bölgənin iqtisadi potensialının bərpasına, yeni iş yerlərinin açılmasına və sahibkarlığın inkişafına mühüm töhfə verir.
Dəmir yolu və Avtovağzal Kompleksi, Muğam Mərkəzi, məktəblər, xəstəxana, hotel kompleksləri və digər obyektlər yeni Ağdamın simasını formalaşdırır. Kəngərli, Xıdırlı və Sarıcalı kəndlərində yaşayışın bərpası, şəhərə və kəndlərə mərhələli köçün davam etməsi Böyük Qayıdışın real nəticələridir.
Bu gün Ağdam yalnız yenidən qurulan şəhər deyil, həm də Azərbaycanın iqtisadi qüdrətinin, milli iradəsinin və tarixi Zəfərinin təcəssümüdür. Xarabalıqlar üzərində yüksələn müasir şəhər keçmişlə gələcək arasında körpü yaradır. 20 noyabr isə Ağdamın azadlığını, dirçəlişini və yenidən həyatla dolan küçələrini simvolizə edən əlamətdar tarix kimi yadda qalır.
Ruhiyyə Əhmədova, şəhid anası






