Bakıda nəşr olunan “İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabı qidaya yalnız fiziki ehtiyac kimi deyil, həm də mədəniyyət, davranış, məsuliyyət və mənəvi dəyər kimi yanaşır.

Qida insan həyatının ən fundamental ehtiyaclarından biridir. Lakin insanın qida ilə münasibəti yalnız aclığın aradan qaldırılmasından ibarət deyil. Nə yediyimiz, qidanı necə seçdiyimiz, hazırladığımız, təqdim etdiyimiz və istehlak etdiyimiz həm fərdi sağlamlığımızı, həm ailə və cəmiyyət daxilində formalaşan vərdişləri, həm də ümumi qida mədəniyyətini müəyyənləşdirir.

Məhz bu yanaşmadan çıxış edən araşdırmaçı yazarlar Məhsəti Hüseynova və Asim Vəliyev “İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabını ərsəyə gətiriblər.

Kitab 2023-cü ildə Bakıda “Digital Fortress” nəşriyyatı tərəfindən 144 səhifə həcmində çap olunub. Azərbaycan Milli Kitabxanasının biblioqrafik qeydində əsərin ön sözünün Mehman İsmayılova aid olduğu, kitabda isə Məhəmməd peyğəmbərin qidalanma mədəniyyəti ilə bağlı nümunəvi həyatının təqdim edildiyi qeyd olunur.

Kitabın hazırlanmasında 27 yerli və xarici ədəbiyyatdan istifadə edilib. Əsər Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsindən müsbət rəy alıb və Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən elmi əsər kimi qeydiyyata alınıb. Kitab ilk dəfə 2023-cü ildə keçirilən IX Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisində də təqdim olunub və müəlliflərin iştirakı ilə imza günü keçirilib.

Qida yalnız yemək deyil

“İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabının əsas istiqamətlərindən biri qida anlayışına daha geniş prizmadan yanaşmaqdır.

Müəlliflərin yanaşmasına görə, qida yalnız insanın bioloji ehtiyacını ödəyən vasitə deyil. Qida eyni zamanda ailə ənənələri, süfrə mədəniyyəti, gündəlik davranışlar, sosial münasibətlər və mənəvi dəyərlərlə bağlı anlayışdır.

Məhsəti Hüseynova kitabın əsas ideyasını belə ifadə edir:

“Qida yalnız insanın nə yediyi deyil, həm də onun qidaya necə münasibət göstərməsidir. Qidaya münasibət əslində insanın öz sağlamlığına, ailəsinə, əməyə, təbiətə və gələcək nəsillərə münasibətinin bir hissəsidir.”

Müəllifin fikrincə, qida mədəniyyətinin formalaşması yalnız sağlam məhsul seçməkdən ibarət deyil. Burada qidaya hörmət, israfdan uzaq olmaq, təmizlik və gigiyenaya riayət etmək, süfrə davranışları, ölçülü qidalanma və qidanın insan həyatındakı yerini düzgün müəyyənləşdirmək də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

İslamda qidalanmaya münasibət

Kitabda İslamın qidaya münasibəti yalnız “halal” və “haram” anlayışları ilə məhdudlaşdırılmır. Əsərin əsas istiqamətlərindən biri İslamda qidalanma ilə bağlı formalaşmış davranış və mədəniyyət nümunələrinin araşdırılmasıdır.
Bu kontekstdə Məhəmməd peyğəmbərin qidalanma mədəniyyəti ilə bağlı örnək həyatı kitabın mühüm mövzularından birini təşkil edir.
Müəlliflər qidalanma məsələsinə dini mənbələr, tarixi məlumatlar və müxtəlif ədəbiyyat nümunələri əsasında yanaşmağa çalışıblar.
Məhsəti Hüseynova hesab edir ki, burada mühüm məqam dini məlumatlarla müasir elmi yanaşmaların bir-birinə qarışdırılmamasıdır:

“Dini mənbədə qida ilə bağlı müəyyən yanaşmanın olması həmin qidanın avtomatik olaraq bütün insanlar üçün tibbi və ya müalicəvi vasitə olması demək deyil. Bizim məqsədimiz dini-mənəvi dəyərlərlə müasir qida elminin yanaşmalarını eyniləşdirmək deyil, onların qida mədəniyyəti baxımından kəsişən məqamlarını oxucuya düzgün təqdim etməkdir.”

Qida mədəniyyəti ailədən başlayır

Kitabın diqqət çəkdiyi məsələlərdən biri də qida vərdişlərinin uşaqlıqdan formalaşmasıdır.
Uşağın qidaya münasibəti ailədə gördüyü davranışlardan başlayır. Süfrə mədəniyyəti, qida seçimi, israfa münasibət, təmizlik vərdişləri və sağlam qidalanmaya yanaşma gələcəkdə onun həyat tərzinin bir hissəsinə çevrilə bilər.

Məhsəti Hüseynova bu məsələnin xüsusilə uşaqlar və gənclər üçün əhəmiyyətli olduğunu bildirir:

“Biz uşaqlara yalnız nə yeməyi deyil, qidaya necə münasibət göstərməyi də öyrətməliyik. Uşaq qidanın dəyərini, onun arxasında dayanan əməyi və resursları anladıqda, həm daha məsuliyyətli istehlakçı, həm də daha sağlam həyat tərzinə malik fərd kimi formalaşa bilər.”

Bu yanaşma müəllifin son illərdə həyata keçirdiyi maarifləndirici fəaliyyətlərdə də öz əksini tapır. “İslamda Qida Mədəniyyəti” kitabı müxtəlif sağlam həyat tərzi, sağlam qidalanma və gənclərlə bağlı maarifləndirici tədbirlərdə iştirakçılara əlavə maarifləndirici mənbə kimi təqdim olunub. 2023-2026-cı ildə keçirilən bir sıra tədbirlərdə kitab gənclərə və iştirakçılara hədiyyə edilib.

Qida israfına qarşı mədəniyyət

Qida mədəniyyətinin digər mühüm komponenti qidaya və nemətə münasibətdir.
Müasir dünyada qida itkisi və tullantıları ciddi sosial, iqtisadi və ekoloji məsələlərdən birinə çevrilib. Bu baxımdan qidanın israf edilməməsi ilə bağlı mədəniyyətin formalaşdırılması yalnız ailə büdcəsinin qorunması deyil, həm də su, torpaq, enerji və insan əməyinə hörmət məsələsidir.

Məhsəti Hüseynovanın fikrincə:

“Bir tikə çörəyin arxasında yalnız un və su dayanmır. Torpaq, su, fermerin əməyi, enerji, nəqliyyat və çoxsaylı insanların zəhməti var. Ona görə qidanı israf etməmək həm də əməyə və təbiətə hörmət etməkdir.”

Bu baxış qida mədəniyyətini müasir dövrdə aktual olan qida təhlükəsizliyi və ekoloji məsuliyyət məsələləri ilə də əlaqələndirir.

Qida təhlükəsizliyi və məsuliyyət

Qida mədəniyyəti təhlükəsiz qida anlayışından da ayrı düşünülə bilməz.
Məhsulun seçilməsi, saxlanma şəraiti, hazırlanma zamanı gigiyena qaydalarına əməl olunması və qida təhlükəsizliyi tələblərinə diqqət yetirilməsi sağlam qidalanma mədəniyyətinin mühüm hissələridir.

Müəllifin sözlərinə görə:

“Qida hazırlayan insan yalnız öz sağlamlığı üçün məsuliyyət daşımır. O, həmin qidanı istehlak edən digər insanların sağlamlığına da təsir edir. Buna görə qida mədəniyyəti həm də məsuliyyət mədəniyyətidir.”

Kitabın əsas mesajı

“İslamda Qida Mədəniyyəti”nin əsas mesajlarından biri qidanı yalnız boşqabda olan məhsul kimi deyil, daha geniş sosial və mədəni prosesin bir hissəsi kimi qəbul etməkdir.

Məhsəti Hüseynova bunu belə ifadə edir:

“Qida sadəcə yemək deyil. Qida həyatdır, sağlamlıqdır, mədəniyyətdir. Qidaya münasibətimiz isə özümüzə, insana, əməyə, təbiətə və gələcəyə münasibətimizin bir hissəsidir.”

Müəllifin fikrincə, sağlam gələcəyin formalaşdırılması yalnız xəstəliklərin müalicəsi ilə deyil, insanlarda düzgün qida mədəniyyətinin yaradılması ilə də bağlıdır.

“Sağlam gələcək sağlam qida seçimindən başlayır. Amma sağlam seçim üçün əvvəlcə insanın qida haqqında düzgün biliyi və qidaya düzgün münasibəti formalaşmalıdır. Bizim kitabı hazırlamaqda əsas məqsədlərimizdən biri də məhz bu maarifləndirici yanaşmaya töhfə vermək idi.”

“İslamda Qida Mədəniyyəti” həm dini-mənəvi dəyərlər, həm qida mədəniyyəti, həm də sağlam həyat tərzi ilə maraqlanan oxucular üçün maarifləndirici mənbə kimi təqdim olunur.

Kitab oxucunu yalnız “nə yeməliyəm?” sualına deyil, daha geniş suallara düşünməyə dəvət edir:

Qidaya necə münasibət göstərirəm?
Nəyi və nə üçün seçirəm?
Qidanı israf edirəmmi?
Süfrə mədəniyyətimi uşaqlarıma ötürürəmmi?
Qidanın təhlükəsizliyinə diqqət edirəmmi?
Bu günkü qida seçimim gələcək sağlamlığıma necə təsir edə bilər?

Məhsəti Hüseynovanın sözlərinə görə, kitabın əsas məqsədi oxucunu qadağalarla deyil, düşüncə və məsuliyyətlə qidaya yanaşmağa sövq etməkdir.

“İstəyimiz odur ki, oxucu kitabı bitirdikdən sonra sadəcə yeni məlumatlar əldə etməsin. Öz süfrəsinə, qida seçiminə və gündəlik vərdişlərinə başqa gözlə baxsın. Çünki qida mədəniyyəti bir kitabın səhifələrində qalmamalı, insanın gündəlik həyatında özünü göstərməlidir.”

Müəllif Məhsəti Hüseynovanın fikrincə, qida mədəniyyəti keçmişdən gələn dəyərlərin qorunması ilə yanaşı, gələcək nəsillərin sağlamlığına qoyulan sərmayədir.

“Çünki insanın həyat keyfiyyəti çox vaxt onun süfrəsində başlayır.”