2026/2027-ci tədris ili üzrə ali məktəblərdə bəzi ixtisasların illik təhsil haqqının artırlması ali təhsilin əlçatanlığı məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Təhsil ekspertləri, vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələri və ictimai fəal insanlar mövzu ilə bağlı ciddi müzakirələrə qoşulublar.  Bəri başdan deyim ki. təhsil eksperti deyiləm, amma bu məsələyə bir vətəndaş, bir ictimai fəal insan kimi öz baxışlarım, yanaşmam var.                                                                                                               Əlbəttə, ölkə üzrə orta aylıq nominal əməkhaqqı və xüsusilə regionlarda orta ailə gəlirləri nəzərə alındıqda, illik yüksək təhsil haqqı ortalama bir ailənin illik büdcəsinin böyük hissəsini təşkil edirsə, bu aztəminatlı gənclərin təhsilə çıxışını məhdudlaşdırmaq ehtimalını artırır.   
  Ən əsası da bu məsələ ali təhsilin akademik müstəqilliyi ilə sosial əlçatanlığı arasında incə bir balansın pozulmasına səbəb ola bilər. . 
  Yüksək ödənişlər aztəminatlı gəncləri topladıqları ballar yetərli olsa belə, maliyyə çətinliyinə görə arzuladıqları nüfuzlu ixtisasları (hüquq, tibb, maliyyə) deyil, daha aşağı ödənişli ixtisasları seçməyə məcbur edə bilər. Bu vəziyyət yüksək bal toplayan, lakin maddi imkanı çatmayan aztəminatlı gənclər üçün ciddi barrier yarada və sosial bərabərsizliyi dərinləşdirə bilər. 
  Dövlət xüsusi proqüramalar-  təhsil kreditləri və kvotalar və s. bu yükü müəyyən dərəcədə yüngülləşdirməyə çalışır. Lakin bu probelmin dayanıqlı həll üçün ali məktəblər təhsil haqlarını təkcə bazardakı tələbatla deyil, real maya dəyəri, məzunların gələcək qazanc potensialı və daxili sosial təqaüd mexanizmləri ilə əsaslandırmalıdır. Bunun üçün hansı addımların atılması müsbət effekt verə bilər? 
1.    Universitetlər qiymət siyasətini müəyyən edərkən təkcə bazar tələbini deyil, sosial-iqtisadi reallıqları və təhsilin keyfiyyət göstəricilərini əsas götürməlidir: 
2.    Təhsil Tələbə Krediti Fondunun (TTKF) fəaliyyəti, imkanları genişləndirlməlidir.   Dövlət tərəfindən yaradılan güzəştli təhsil kreditləri aztəminatlı tələbələr üçün mühüm dəstək mexanizmidir. Kreditin sonradan qaytarılması öhdəliyi və məzunluqdan sonra məşğulluq riskləri bir çox gəncləri kredit götürməkdən çəkindirməməsi üçün islahatlar aparılmalıdır. 
3.    Dövlət sifarişi yerlərinin sayının artırılması bu problemin həlli istiqamətində mühüm addım ola bilər. Qəbul planında dövlət hesabına ayrılan yerlərin payının artırılması əlçatanlığı qoruyan əsas amillərdəndir.
4.    Təhsil haqqı təhsil şəraiti, laboratoriya təminatı, texniki avadanlıqlar, beynəlxalq akkreditasiya, xarici mütəxəssislərin cəlb olunması və müasir resursların təminatı kimi real xərclərlə əsaslandırılmalıdır. 
5.    Təhsili bitirdikdən sonra, məzunun həmin ixtisas üzrə işləyərkən qazanacağı təxmini əməkhaqqı ilə ödənilən təhsil haqqı arasında məntiqli nisbət olmalıdır. 
6.    Ölkənin sosial-iqtisadi göstəriciləri və inflyasiya dərəcəsi nəzərə alınmalıdır. 
7.    Yüksək təhsil haqqı müəyyən edən universitetlər eyni zamanda uğurlu və aztəminatlı tələbələr üçün öz daxili təqaüd (burs) proqramlarını genişləndirməlidir.