Azərbaycan dövlətinin müstəqillik illərində ənənəyə çevirdiyi əlamətdar hadisələrdən biri ölkənin ictimai, iqtisadi, siyasi, ekoloji, sosial və ya mədəni həyatında xüsusi önəm daşıyanbir məsələnin “dövlət ili”nə çevrilməsidir. Artıq 20 ilə yaxındır ki, Cənab Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamlar ilə ölkədə əlamətdar hadisələrə həsr olunmuş tədbirlər planı həyata keçirilir. Belə ki, 2007-ci ildə “Gənclər İli” ilə başlayan bu ənənə 2026-cı ilin astanasında “Şəhərsalma və Memarlıq İli” kimi Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixinə yazılmışdır. 

Ölkə ictimaiyyəti tərəfindən rəğbətlə qarşılanan bu ənənə illərdir ki, özünü sosial tərəfdən “Gənclər İli”, “Uşaq İli”, “Könüllülər İli”, ictimai-mədəni tərəfdən “İslam Həmrəyliyi İli”, “Nəsimi İli”, “Nizami Gəncəvi İli”, “Şuşa İli”, “Heydər Əliyev İli”, “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli”,siyasi tərəfdən “Konstitusiya və Suverenlik İli”, “Multikulturalizm İli”, ekoloji tərəfdən “Yaşıl dünya naminə həmrəylik İli”, “Turizm İli”, “Ekologiya İli”, iqtisadi tərəfdən isə “Turizm İli”, “Sənaye İli”, “Kənd təsərrüfatı İli”, “İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları İli” kimi biruzə vermişdir. 

Qeyd etmək lazımdır ki, 2026-cı ilin ölkədə “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi heç də təsadüfi qərar deyil, dövlətin “şəhər” anlayışına münasibətinin birbaşa ifadəsidir. Həmçinin bu sərəncam ölkədə şəhərsalma və memarlıq mədəniyyətinin formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsi ilə yanaşı, həm də dünyada gedən urbanizasiya çağırışlarına bir cavabdır. Sərəncamda dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə uyğun şəhərsalma, beynəlxalq əməkdaşlıq, “yaşıl” və innovativ həllərin tətbiqi əsas prioritetlər kimi vurğulanır. 2026-cı ildə Bakıda Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun keçirilməsi də Azərbaycanın qlobal urbanizasiya proseslərində artan rolunun göstəricisi kimi dəyərləndirilir.

Sərəncamda XIX–XX əsrlərdən başlayaraq şəhərlərin planlaşdırılmasında baş verən dəyişikliklər, milli memarlıq məktəbinin formalaşması, eləcə də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə şəhərsalma sahəsində atılmış fundamental addımlar xüsusi qeyd olunur. Müstəqillik illərində həyata keçirilən irimiqyaslı layihələr, Bakının və regionların memarlıq simasının yenilənməsi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işləri dövlətin bu sahəyə strateji yanaşmasını aydın şəkildə ortaya qoyur.

Prezidentin sərəncamından irəli gələrək 2026-cı ildə ölkəmizdə bu sahəyə aid konfranslar, ictimai müzakirələr, maarifləndirici tədbir və təqdimatların keçirilməsi dövlət və özəl sektorun diqqət mərkəzində olacaqdır. 

Afiq H.Nadirov

Azərbaycan Universitetinin doktorantı, tarixçi