Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısının və böyük Azərbaycan şairi, mütəfəkkiri Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın keçirilməsi mühüm mənəvi, mədəni və beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır. Bu tədbirlərin eyni vaxtda təşkil olunması Azərbaycanın tarixən formalaşmış mədəni və mənəvi irsinin, eləcə də Türk dünyası ilə Qafqaz arasında əlaqələrin aktuallığını bir daha gündəmə gətirir.

Prezident İlham Əliyevin tədbir iştirakçıları ilə görüş zamanı çıxışında da bu məqama xüsusi diqqət yetirilib. Dövlət başçısı Bakıda keçirilən iki tədbirin paralelliyini təsadüfi hadisə kimi deyil, dərin məna daşıyan bir məqam kimi qiymətləndirib. Bir tərəfdən Türk dünyasının dini liderləri bir araya gəlir, digər tərəfdən isə Azərbaycan xalqının zəngin mənəvi irsinin mühüm simalarından biri olan Seyid Yəhya Bakuvinin yaradıcılığı və irsi müzakirə olunur. XV əsrdə yaşamış Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan fəlsəfi və sufi düşüncə tarixində mühüm iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biridir. Onun irsi yalnız yaşadığı dövr üçün deyil, sonrakı nəsillər üçün də böyük mənəvi dəyər daşıyır. Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın keçirilməsi onun yaradıcılığının müxtəlif istiqamətlərdən araşdırılması, elmi və ictimai mühitdə daha geniş tanıdılması baxımından əhəmiyyətlidir. Belə tədbirlər Azərbaycan tarixinin və mədəniyyətinin beynəlxalq miqyasda təqdim edilməsinə, ölkənin zəngin intellektual irsinin müxtəlif xalqlar arasında tanınmasına imkan yaradır.

Azərbaycan tarix boyu dünya mədəniyyətinə böyük şəxsiyyətlər bəxş edib. Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Seyid Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai və Məhəmməd Füzuli kimi mütəfəkkir və şairlərin yaradıcılığı müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan ədəbi-fəlsəfi fikrinin inkişafına mühüm töhfələr verib. Bu şəxsiyyətlərin irsi bir-birindən fərqli olsa da, onların yaradıcılığını birləşdirən mühüm cəhətlərdən biri insan, mənəviyyat, ədalət, kamillik və mənəvi dəyərlər haqqında düşüncələrin ön plana çıxarılmasıdır. Buna görə də həmin irs Azərbaycan mədəniyyətinin sərhədlərini aşaraq ümumbəşəri əhəmiyyət qazanıb.

Bakıda keçirilən Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısı da regionda dini və mənəvi dialoqun inkişafı baxımından diqqət çəkir. Tədbirdə Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin dini liderləri ilə yanaşı, Gürcüstan və Suriyadan, eləcə də Şimali Qafqazın müxtəlif respublikalarından dini nümayəndələrin iştirakı geniş coğrafiyanı əhatə edən dialoq mühiti yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan özünəməxsus mövqeyə malikdir. Ölkə həm Türk dünyasının mühüm hissələrindən biri, həm də Qafqazın coğrafi və tarixi məkanında yerləşən dövlətdir. Bu xüsusiyyət Azərbaycanı müxtəlif coğrafiyalar arasında mədəni və mənəvi əlaqələrin inkişafı üçün mühüm görüş məkanına çevirir.

Dini liderlərin bir araya gəlməsi yalnız dini məsələlərin müzakirəsi ilə məhdudlaşmır. Belə görüşlər qarşılıqlı anlaşma, tolerantlıq, sülh, müxtəlif icmalar arasında dialoq və ortaq mənəvi dəyərlərin təşviqi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın tarixinin Türk dünyası və Qafqazla əlaqələrinin mühüm nümunələri də diqqətə çatdırılıb. Qədim Qafqaz Albaniyasının Azərbaycanın ərazisində mövcud olması və onun mühüm şəhərlərindən biri olan Qəbələnin bu gün də Azərbaycanın tarixi-mədəni məkanının əsas ünvanlarından biri kimi qorunub saxlanılması regionun qədim tarixinin öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, Atabəylər dövlətinin mərkəzlərindən biri kimi Naxçıvanın tarixi mövqeyi Azərbaycanın qədim dövlətçilik və şəhər mədəniyyəti ənənələrinin zənginliyini göstərən nümunələrdəndir. Bu tarixi faktlar Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiyanın əsrlər boyu müxtəlif siyasi, mədəni və mənəvi proseslərin kəsişdiyi məkan olduğunu göstərir. Türk dünyası ilə Qafqaz arasında münasibətlər də məhz bu çoxqatlı tarixi və mədəni mühit çərçivəsində formalaşıb. Bakının belə tədbirlərə ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın beynəlxalq mədəni və dini dialoq platforması kimi rolunu da ön plana çıxarır. Paytaxtda müxtəlif ölkələrdən gələn dini liderlərin, alimlərin və ictimai xadimlərin iştirakı ilə keçirilən tədbirlər müxtəlif mədəniyyət və ənənələrin qarşılıqlı təmas imkanlarını genişləndirir.

Seyid Yəhya Bakuvi kimi şəxsiyyətlərin irsinin müasir dövrdə yenidən araşdırılması isə bu prosesə tarixi dərinlik qazandırır. Çünki mədəni irsin öyrənilməsi yalnız keçmişin xatırlanması deyil, həm də gələcək nəsillər üçün mənəvi dəyərlərin qorunması deməkdir. Bu baxımdan Bakıda keçirilən iki tədbirin eyni vaxta təsadüf etməsi simvolik məna da daşıyır: bir tərəfdə Türk dünyasının və regionun dini rəhbərləri qarşılıqlı dialoq üçün bir araya gəlir, digər tərəfdə isə əsrlər əvvəl yaşamış böyük mütəfəkkirin irsi müasir elmi və ictimai müzakirələrin mövzusuna çevrilir.

Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı və Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans Azərbaycanın tarix, mədəniyyət və mənəviyyat sahəsində zəngin irsini bir daha diqqət mərkəzinə gətirir. Bu tədbirlər həm Türk dünyasının dini-mədəni əlaqələrinin, həm Qafqaz xalqları arasında dialoqun, həm də Azərbaycanın çoxəsrlik intellektual irsinin beynəlxalq səviyyədə təqdim olunmasının əhəmiyyətini göstərir.

K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun PHŞ-nin Uşaq Bərpa Mərkəzinin Təsərrüfat bölmə müdiri Ağayev Nəbi Baba oğlu